امروزه در دنیای پیچیده کسب و کار موفقیت هر سازمانی تا حد زیادی به نحوه مدیریت آن وابسته می باشد.
در واقع در رأس هرم اجرایی شرکت ها، فردی با عنوان مدیر عامل شرکت وجود دارد که نقشی حیاتی را در هدایت، مدیریت و دستیابی به اهداف سازمان ایفا می کند. اما به معنای مدیر عامل کیست؟ چه جایگاهی در ساختار حقوقی و مدیریتی یک شرکت دارد و مرز بین وظایف و اختیارات او کجاست؟
در این مقاله به صورت جامع به بررسی جایگاه مدیر عامل، مسئولیت ها، اختیارات قانونی و تفاوت های آن با سایر مناصب کلیدی مانند رئیس هیئت مدیره می پردازیم تا افرادی که قصد ثبت شرکت را دارند بتوانند با آگاهی از این موارد از نقش ها و وظایف مدیران شرکت ها مطلع شوند.
تعریف مدیر عامل
در یک تعریف کلی مدیر عامل فردی حقیقی است که توسط اعضای هیئت مدیره انتخاب می شود و به عنوان بالاترین مقام اجرایی شرکت، مسئولیت پیشبرد امور روزمره و اجرای مصوبات هیئت مدیره را بر عهده دارد.
مدیر عامل شرکت می تواند عضو هیئت مدیره باشد یا فردی خارج از آن. این جایگاه مدیریتی یک پل ارتباطی میان هیئت مدیره و سایر اعضای شرکت محسوب می شود و از همین رو لازم است که فرد درست و شایسته ای برای این منصب انتخاب شود.
وظایف مدیر عامل
وظایف مدیر عامل بسیار گسترده و متنوع است و بسته به اندازه شرکت، صنعت و اساسنامه آن می تواند متفاوت باشد. با این حال، برخی از مسئولیت های کلیدی این جایگاه در تمام سازمان ها مشترک است. در این بخش به مهم ترین وظایف و مسئولیت مدیر عامل اشاره می کنیم:
اجرای استراتژی ها و مصوبات هیئت مدیره
اصلی ترین وظیفه مدیر عامل، تبدیل تصمیمات و سیاست های کلان هیئت مدیره به برنامه های عملیاتی و نظارت بر اجرای صحیح آنهاست. از همین رو لازم است که مدیران در این تصمیم گیری ها و نوع پیاده سازی آنها در شرکت توجه ویژه ای داشته باشند.
مدیریت امور جاری شرکت
مدیر عامل مسئولیت نظارت بر تمامی فعالیت های روزمره شرکت، از جمله تولید، فروش، بازاریابی، مالی و منابع انسانی را بر عهده دارد. در واقع مدیریت امور جاری شرکت از مهم ترین وظایف مدیر عامل محسوب می شود و باید بر نوی اجرای آن نظارت کامل داشته باشند.
تهیه و تنظیم بودجه و گزارش های مالی
دیگر وظیفه مدیرعامل تهیه و تنظیم بودجه و گزارش های مالی شرکت است.
بدین صورت که باید بودجه سالانه شرکت را تهیه کرده و برای تصویب به هیئت مدیره ارائه دهد. علاوه بر این باید گزارش های دوره ای از عملکرد مالی و عملیاتی شرکت را آماده کرده و آنها را ارائه نماید.
نمایندگی شرکت در برابر اشخاص ثالث
مدیر عامل نماینده قانونی شرکت در تمامی مراجع قضایی، اداری و در برابر کلیه اشخاص حقیقی و حقوقی است. در واقع او حق امضای قراردادها، اسناد و اوراق تعهدآور را به نمایندگی از شرکت دارد.
مدیریت منابع انسانی
از جمله مهم ترین وظایف مدیر عامل می توان به مدیریت منابع انسانی اشاره کرد. مواردی نظیر استخدام، توسعه و مدیریت مدیران ارشد و کارکنان کلیدی و افزایش انگیزه کارکنان از دیگر وظایف مدیر عامل در نظر گرفته می شوند.
حفظ منافع شرکت
مدیر عامل موظف است که همواره در راستای حفظ منافع سهامداران و پایداری بلندمدت شرکت گام بردارد و آنها را مد نظر قرار دهد.
اختیارات مدیر عامل
حدود اختیارات مدیر عامل در اساسنامه شرکت و توسط هیئت مدیره مشخص می شود.
این اختیارات باید به گونه ای باشند که مدیران بتوانند وظایف خود را به بهترین شکل انجام دهند. به طور کلی اختیارات مدیر عامل شامل موارد زیر است:
- حق امضای کلیه اوراق، اسناد مالی تعهدآور و قراردادها به نمایندگی از شرکت.
- اختیار استخدام، عزل و نصب کارکنان در چارچوب قوانین و مقررات.
- افتتاح حساب های بانکی و مدیریت امور مالی شرکت.
- اقامه هرگونه دعوای حقوقی و کیفری و دفاع از حقوق شرکت.
- تفویض بخشی از اختیارات خود به سایر مدیران یا کارکنان با حفظ مسئولیت.
در کنار این موارد لازم به ذکر است که هیئت مدیره می تواند بخشی از اختیارات مدیر عامل را محدود کرده یا انجام برخی امور را منوط به کسب اجازه کتبی از هیئت مدیره نماید.
شرایط انتخاب مدیر عامل
برای انتخاب مدیر عامل شرکت مجموعه ای از شرایط و ضوابط مشخصی تعیین شده که لازم است هر یک از آنها را مد نظر قرار دهید. شرایط عمومی که در قانون تجارت نیز به آن اشاره شده، شامل موارد زیر است:
- حداقل ۱۸ سال سن
- نداشتن سوء پیشینه کیفری
- مشمول نشدن ممنوعیت های اصل ۱۴۱ قانون اساسی (برای شرکت های دولتی) و قوانین منع مداخله کارکنان دولت
نحوه عزل مدیر عامل
همان طور که انتخاب مدیر عامل شرکت از اختیارات هیئت مدیره است، عزل او نیز در هر زمانی توسط هیئت مدیره امکان پذیر می باشد.
در واقع هیئت مدیره که اعضای آن ممکن است در دوره های مختلف دستخوش تغییر اعضای هیئت مدیره شوند یا دوره مسئولیتشان نیاز به تمدید هیئت مدیره داشته باشد می تواند بدون نیاز به ذکر دلیل خاصی، مدیر عامل را از سمت خود برکنار کند.
البته اگر مدیر عامل بر اساس قرارداد مشخصی استخدام شده باشد، ممکن است عزل او تابع شرایط آن قرارداد قرار گیرد.
تفاوت مدیر عامل و رئیس هیئت مدیره
مدیر عامل و رئیس هیئت مدیره دو جایگاه متفاوت در شرکت ها هستند که سیاری از افراد آن را یکسان می دانند؛ در حالی که نقش آنها کاملا متفاوت است:
به طور کلی مدیر عامل بالاترین مقام اجرایی شرکت بوده و مسئول مدیریت عملیات روزمره و اجرای استراتژی ها می باشد. در واقع مدیر عامل به هیئت مدیره گزارش های مورد نیاز را ارائه می دهد.
در مقابل رئیس هیئت مدیره به عنوان یکی از اصلی ترین اعضای هیئت مدیره شرکت نقشی نظارتی دارد. بدین صورت که وی جلسات هیئت مدیره را مدیریت کرده و از عملکرد صحیح هیئت مدیره در راستای تعیین استراتژی و نظارت بر مدیر عامل اطمینان حاصل می کند.
در برخی شرکت ها به ویژه شرکت های کوچک تر یک نفر می تواند هر دو نقش را هم زمان بر عهده داشته باشد، اما در شرکت های بزرگ، تفکیک این دو جایگاه برای ایجاد توازن قدرت و بهبود نظارت در مجموعه توصیه می شود.
نتیجه گیری
در یک جمع بندی نهایی مدیر عامل به عنوان قلب تپنده و مغز متفکر اجرایی یک شرکت، نقشی بی بدیل در موفقیت یا شکست آن دارد.
این فرد با تکیه بر اختیارات قانونی خود و در چارچوب وظایف تعیین شده، سکان هدایت سازمان را در دست می گیرد و آن را در مسیر پرتلاطم بازار به سوی اهداف استراتژیک هدایت می کند.
در نهایت لازم به ذکر است که علاوه بر مدیر عامل سایر اعضای شرکت و حتی نیروی انسانی نیز باید براساس استراتژی مشخص شده سازمان برای موفقیت مجموعه تلاش کنند تا شرکت در مسیر درست به هدف مالی و سازمانی خود دست پیدا کند.
